Intervistë me Anira Gjoni, eksperte në Departamentin e Meteorologjisë në Institutin e Gjeoshkencave
Qershori solli në Shqipëri temperatura 3 deri në 6 gradë Celsius mbi mesataren shumëvjeçare, ndërsa vendi u prek nga periferia e një vale të fortë të të nxehtit me origjinë afrikane që përfshiu Europën Perëndimore dhe Qendrore.
Por, sipas Dr. Ing. Anira Gjonit, kërkuese shkencore në Departamentin e Meteorologjisë në Institutin e Gjeoshkencave, këto episode nuk mund t’i atribuohen drejtpërdrejt El Niño-s.
Fenomeni vepron më shumë si një shtesë mbi një trend afatgjatë të rritjes së temperaturave, ndërsa moti në Shqipëri përcaktohet kryesisht nga qarkullimi atmosferik mbi Mesdhe dhe Europë.
Sinjali më i qartë për muajt e verës mbetet ai i temperaturave mbi normalen, ndërsa parashikimi për reshjet është më i pasigurt dhe me shpërndarje të pabarabartë.
Sipas parashikimeve sezonale, çfarë ndikimi pritet të ketë El Niño në fenomenet që sjell në vend, si dhe në temperaturat mesatare dhe maksimale?
El Niño është një fenomen klimatik natyror që zhvillohet në Oqeanin Paqësor tropikal dhe karakterizohet nga rritja anormale e temperaturës së sipërfaqes së ujërave oqeanike.
Efektet e tij më të drejtpërdrejta shfaqen përgjatë brigjeve të Oqeanit Paqësor, ku gjatë fazës aktive të fenomenit vërehen temperatura më të larta të ajrit, intensifikim i cikloneve tropikale dhe uraganeve, periudha të zgjatura thatësire, si edhe episode me reshje intensive që shpesh mund të shkaktojnë përmbytje.
Sipas parashikimeve sezonale, gjatë këtij viti El Niño pritet të jetë një nga faktorët kryesorë që do të ndikojë në qarkullimin atmosferik në shkallë globale. Megjithatë, ndikimi i tij në rajonin e Mesdheut dhe në Shqipëri nuk është i drejtpërdrejtë dhe nuk përkthehet automatikisht në një model të caktuar të motit lokal.
Kushtet meteorologjike në vendin tonë përcaktohen kryesisht nga ndërveprimi i sistemeve atmosferike që zhvillohen mbi Atlantikun, Mesdheun dhe Europën, si dhe nga qarkullimi rajonal i masave ajrore, të cilat mund të modulojnë ose edhe të zbusin sinjalin e lidhur me El Niño-n.
Megjithatë, përtej efekteve të tij rajonale, El Niño ka një ndikim të rëndësishëm në klimën globale, duke kontribuar në rritjen e temperaturës mesatare të planetit.
Në kushtet aktuale të ndryshimeve klimatike antropogjene, ky fenomen vepron mbi një klimë tashmë të ngrohur, duke rritur probabilitetin e vlerave të temperaturave të ajrit mbi mesataret shumëvjeçare, intensifikimin e valëve të të nxehtit dhe shtimin e ndodhjes së fenomeneve meteorologjike ekstreme në shumë rajone të botës.
Si është manifestuar ndikimi i El Niño-s gjatë muajve maj, qershor dhe deri tani në korrik, veçanërisht në temperaturat dhe reshjet krahasuar me mesataren shumëvjeçare?
Deri në këtë moment, ndikimi i El Niño-s nuk mund të evidentohet në mënyrë të drejtpërdrejtë në kushtet meteorologjike të Shqipërisë. Megjithatë, në përputhje me parashikimet sezonale dhe tendencën e ngrohjes globale, muajt maj, qershor dhe fillimi i korrikut janë karakterizuar nga temperatura të larta, të cilat dukshëm arritën vlera shumë të larta në Europën Perëndimore dhe atë Qendrore, siç e raportuan edhe agjencitë ndërkombëtare të shteteve përkatëse.
Kjo erdhi si pasojë e një vale të të nxehtit me origjinë afrikane, e cila u cilësua si një kupolë nxehtësie për Europën. Vendi ynë ndodhej në periferi të kësaj vale të të nxehtit dhe solli një rritje të temperaturave më të vogël sesa pjesa perëndimore dhe qendrore e Europës.
Për vendin tonë, rritja e temperaturave ishte 3–6 gradë mbi mesataren shumëvjeçare për javët përkatëse të muajit qershor.
Në Shqipëri janë regjistruar episode me temperatura maksimale të larta dhe valë të të nxehtit, të cilat janë favorizuar nga depërtimi i masave ajrore shumë të ngrohta me origjinë subtropikale nga Afrika e Veriut.
Këto kushte lidhen kryesisht me konfigurimin sinoptik mbi rajonin e Mesdheut, ndërsa El Niño mund të konsiderohet si një faktor që kontribuon në sfondin e ngrohjes globale, por jo si shkaku i drejtpërdrejtë i këtyre episodeve.
Sa i përket reshjeve, shpërndarja e tyre ka qenë e pabarabartë në kohë dhe hapësirë. Janë vërejtur periudha të thata, të ndërprera nga episode të reshjeve intensive me karakter lokal, një sjellje tipike e stinës së verës në rajonin tonë.
Deri tani nuk mund të thuhet se këto zhvillime janë pasojë e drejtpërdrejtë e El Niño-s, pasi ato varen kryesisht nga dinamika atmosferike rajonale dhe qarkullimi mbi Mesdhe.
Në tërësi, sinjali më i qartë që vihet re është ai i temperaturave më të larta se normalja shumëvjeçare për klimën e vendit tonë, ndërsa për reshjet nuk evidentohet një ndikim i drejtpërdrejtë i El Niño-s në Shqipëri.
A pritet që reshjet gjatë muajve të ardhshëm të jenë nën apo mbi mesataren shumëvjeçare ose cilat janë pritshmëritë sa i takon reshjeve dhe temperaturave?
Sipas parashikimeve sezonale, temperaturat gjatë muajve në vijim pritet të mbeten mbi mesataret shumëvjeçare, me probabilitet të lartë për vazhdimin e anomalive pozitive termike dhe episodeve të valëve të të nxehtit. Situatë e cila na ka shoqëruar gjatë viteve të fundit. Kjo si pasojë direkte e ndryshimeve klimatike.
Ashtu siç ka nisur ky vit me temperatura të ajrit mbi mesataret shumëvjeçare, ashtu pritet të jetë deri në fund të vitit.
Parashikimi sezonal i modeleve meteorologjike dhe klimatike është më pak i qartë kur vjen puna për reshjet. Aktualisht nuk evidentohet një prirje e fortë që ato të jenë dukshëm mbi ose nën normalen klimatike.
Vetë si karakteristikë të klimës së vendit tonë, vera është e nxehtë dhe e thatë. Edhe gjatë këtyre dy muajve, korrik–gusht 2026, pritet që regjimi i reshjeve të karakterizohet nga intervale të thata, të ndërprera nga episode reshjesh me intensitet lokal.
Reshjet konvektive lokale mund të jenë më të shpeshta, por me shpërndarje të pabarabartë në kohë dhe hapësirë, tipike për sezonin veror në rajonin e Mesdheut.
Në përgjithësi, besueshmëria e parashikimeve sezonale është më e lartë për temperaturën sesa për reshjet, të cilat mbeten të kushtëzuara nga dinamika e qarkullimit atmosferik në shkallë rajonale.
Cilat rajone të Shqipërisë kanë probabilitet më të lartë për temperatura ekstreme ose mungesë reshjesh?
Bazuar në karakteristikat klimatike të vendit tonë, temperaturat më të larta pritet të regjistrohen në zonat e ulëta dhe bregdetare në vendin tonë.
Veçanërisht në qarqet e Shkodrës, Lezhës, Durrësit, Tiranës, Elbasanit, Fierit, Beratit dhe Gjirokastrës, ku efekti i valëve të të nxehtit është zakonisht më i theksuar, kryesisht brenda qendrave urbane, ku, përveç kushteve atmosferike, ndikojnë edhe kushtet mjedisore, si urbanizimi, mungesa e korridoreve të ajrimit në zonat urbane, betonizimi dhe mungesa e hapësirave të gjelbra.
A mund të sjellë kjo situatë periudha më të gjata të thata, të ndërprera nga episode të shkurtra me reshje shumë intensive?
Po, ky është një nga skenarët më të mundshëm. Në kushtet e temperaturave më të larta, atmosfera ka aftësi të mbajë më shumë avull uji, duke favorizuar periudha më të gjata të thata, të ndërprera nga episode të shkurtra me reshje me intensitet të lartë.
Kjo është një nga karakteristikat e një klime në ngrohje dhe rrit rrezikun për fenomene hidrometeorologjike ekstreme, si vërshimet e shpejta ose përmbytjet urbane, veçanërisht në zonat urbane dhe ato me reliev të theksuar.
Sa mund të ndahet ndikimi i El Niño-s nga prirja afatgjatë e rritjes së temperaturave për shkak të ndryshimeve klimatike?
El Niño dhe ndryshimet klimatike janë dy procese të ndryshme që veprojnë njëkohësisht. El Niño është një fenomen natyror, ciklik dhe i përkohshëm, i cili ndikon në variabilitetin klimatik nga një vit në tjetrin.
Ndërsa ndryshimet klimatike përfaqësojnë një prirje afatgjatë të rritjes së temperaturës globale, e shkaktuar kryesisht nga rritja e përqendrimit të gazeve serrë në atmosferë.
Prandaj, temperaturat e larta që po regjistrohen nuk mund t’i atribuohen vetëm El Niño-s. Ky fenomen mund ta përforcojë përkohësisht ngrohjen globale, duke e bërë një vit të caktuar më të ngrohtë se zakonisht, por trendi afatgjatë i rritjes së temperaturave lidhet me ndryshimet klimatike.
Me fjalë të tjera, El Niño vepron si një faktor shtesë mbi një klimë që tashmë është në proces ngrohjeje.