Historia e Markut, 92-vjeçarit të ngujuar që në moshën 8 vjeç

Mark Nikollë Biba jeton i vetëm në fshatin Zejmen, ku u zhvendos pas vrasjes së babait të tij më 1943, në moshën 8-vjeçare. Për 11 vite, kujdesin për të e morën kushërinjtë deri sa arriti moshën madhore.

Gjatë jetës së tij, Marku ka përjetuar dhe ka marrë pjesë në ngjarje të ndryshme që shënjuan historinë e Shqipërisë: nga periudha e komunizmit, kalimi në demokraci, e deri te shlyerja e gjakut – një praktikë kanunore që ka funksionuar për shekuj.

Sot, Marku është misionar i pajtimit të gjaqeve. Ai ka falur gjakun e babait, por më vonë është rikthyer në gjakmarrje për shkak të një vrasjeje të kryer nga djali i tij.

Kanuni mbi tavolinë

I ngujuar, Marku i referohet të drejtës zakonore për zgjidhjen e konflikteve. “Kanuni i Lekë Dukagjinit është ligji për mua. Korrupsioni i sistemit të drejtësisë më bën të besoj më shumë në Kanun se sa në ligjin shtetëror,” shprehet ai.

Ai shton:

“Çka ndreq e drejta zakonore e shqiptarëve dhe feja nuk e ndreq asgjë tjetër, por sot nuk mund ti ndreq askush sepse është nga polici e deri tek më i madhi – kërkojnë pare dhe me u pasunu me gjak shqiptarësh.”

Gjakmarrja gjatë monizmit dhe pas viteve ’90

Mark Nikollë Biba rrëfen se gjakmarrja nuk u zhduk as gjatë viteve të komunizmit, dhe u rizgjua pas viteve ’90, duke rikthyer konflikte të mbetura pezull për dekada.

“Në vitet ’60 pushteti i asaj kohe i pajtoi gjaksit, por ishte pajtim formal. Gjaku falet vetëm me një kusht – qoftë edhe me një vlerë simbolike, dhe nëse nuk jepet, gjaku nuk shuhet kurrë.”

Gjatë trazirave të vitit 1997, Marku dhe familja e tij vendosën të merrnin hakun e babait të vrarë 54 vite më parë në fshatin Lufaj, ku konflikti kishte nisur për një punë të papaguar. Pajtimi u realizua me ndërmjetësimin e 12 burrave sipas Kanunit. Familja që kishte kryer vrasjen i dha truallin e shtëpisë dhe dëmshpërblimin për punën e papaguar, duke u shpërngulur nga fshati.

Marku tregon:

“Lekë nuk kërkova për babën. Dua që ai të dali nga trolli komplet siç dola unë kur u rrita. Tokën e dorëzoi, pagoi 7 milionë e 812 mijë lekë të punës që kishte bërë baba në ’42. Sot, të dy familjet respektojnë njëri-tjetrin si shtëpi.”

Ai përfundon duke theksuar:

“Ka qenë vendimi më i mirë me e fal. Si kisha me e vra unë atë që e kishte peshu baba në derë të kishës?”

Vetëm pak vite pas pajtimit për konfliktin që zgjaste prej 5 dekadash, në vitin 2003, familja e Mark Bibës bie sërish në gjak.

Hasmëria që nuk u ndal

Një mosmarrëveshje e vazhdueshme pronësie me fqinjët në Zejmen përfundon me një të vrarë dhe dy të plagosur nga një sherr me thika. Autor është djali i vogël i Markut, i cili mbeti edhe vetë i plagosur. Ai u dënua me 20 vite burg, të cilat i ka përfunduar vetëm 3 vite më parë.

Shënjestra e hakmarrjes u kthye drejt Mark Bibës, i cili u plagos me kallashnikov në një tentativë të dështuar vrasjeje nga familja kundërshtare.

Ky është trualli për të cilin nisi edhe konflikti. Familja Biba kishte nisur të ndërtonte një shtëpi, por themelet ishin mbi truallin që ishte marrë nga fqinji me rënien e sistemit totalitar. Edhe pse kishin kaluar disa dekada së bashku në raporte mjaft të mira, familja tjetër kërkoi nga Marku të shembte themelet dhe të lironte truallin. Një pjesë të tokës familja e Mark Bibës e kishte kthyer dhe kërkonte vetëm hapësirën e themeleve të banesës, gjë që ka gjeneruar konflikte të vazhdueshme.

Marku kërkon zgjidhjen e konfliktit sipas Kanunit, i cili përcakton se themelet e hedhura nuk zhvendosen, por merret një komision, matet toka dhe i paguhen paratë atij që i takojnë. Lidhur me këto pretendime nuk u arrit kurrë dakordësia. Përplasjet vijuan deri sa u arrit në vrasje.

“Unë kam kërku me u marrë vesh, i kam çuar disa herë njerëz me u pajtu, por ende asgjë”, u shpreh Mark Nikollë Biba, i ngujuar.

Pavarësisht se personi që ka kryer vrasjen është dënuar dhe ka bërë 20 vite burg, ai vijon të jetë i ngujuar dhe tre djemtë e tij kanë zgjedhur të jetojnë jashtë për të shmangur më të keqen.

“Edhe pse djali im ka bërë burgun, nuk quhet i larë, ndaj dhe i kam lënë truallin, sepse sipas Kanunit…”, u shpreh Mark Nikollë Biba, i ngujuar.

“Djali ka bo 20 vite kokërr më kokërr, nuk ma kanë falur gjakun. U kam thonë: ua lëshoj tokë e truall siç e kam pas. Po filloi edhe njëherë pushka, do të bëhet një katastrofë”, u shpreh Mark Nikollë Biba, i ngujuar. /Inside Story/