Një nga historitë më të pabesueshme të periudhës së Luftës së Ftohtë në Shqipëri lidhet me Ishullin e Sazanit, i cili për dekada të tëra nuk ishte thjesht një bazë ushtarake, por një “qytet fantazmë” tërësisht i izoluar dhe i blinduar në mes të detit.
Gjatë regjimit komunist, Sazani u shndërrua në një nga pikat më sekrete ushtarake të bllokut lindor në Mesdhe. Ishulli u mbyll plotësisht për civilët dhe aty u vendosën mijëra ushtarë e oficerë së bashku me familjet e tyre. Për t’i bërë ballë një rrethimi të mundshëm afatgjatë, në ishull u ndërtua një infrastrukturë e paimagjinueshme: mbi 3,600 bunkerë, kilometra të tërë tunelesh nëntokësore që shpuan shkëmbin, depo gjigante municionesh, një spital nëntokësor, një shkollë për fëmijët e oficerëve, një kinema dhe madje edhe një fabrikë për prodhimin e bukës.
Familjet jetonin aty të shkëputura plotësisht nga pjesa tjetër e Shqipërisë, me furnizime që vinin vetëm me anije ushtarake. Sazani ishte i armatosur deri në dhëmbë me artileri të rëndë dhe sisteme të mbrojtjes bregdetare të furnizuara fillimisht nga Bashkimi Sovjetik, duke u kthyer në një “potal avionësh prej guri” që kontrollonte Kanalin e Otrantos. Kur sistemi ra, ishulli u braktis me shpejtësi, duke lënë pas blloqe pallatesh të zbrazura, klasa shkollash me libra të hapur dhe bunkerë të ndryshkur që dëshmojnë frikën e madhe nga një pushtim që nuk erdhi kurrë.
