Babai i Ferid Muradit, Xhabir Murat Ejupi, ishte një emigrant shqiptar, i cili kishte kaluar më pak se një vit në shkollë. Megjithatë, ai kishte arritur të mësonte shtatë gjuhë dhe e kuptonte rëndësinë e jashtëzakonshme të arsimit.
I biri, Ferid Murad, i lindur në SHBA, do të bëhej një nga shkencëtarët më të njohur në botë.
Në vitin 1998, ai fitoi Çmimin Nobel në Fiziologji ose Mjekësi, së bashku me dy shkencëtarë të tjerë, për zbulimet lidhur me rolin e oksidit nitrik në komunikimin ndërmjet qelizave.
Një histori e jashtëzakonshme që lidh rrënjët shqiptare, sakrificën e emigrimit dhe arritjet më të larta të shkencës botërore.
Nga një baba me fare pak shkollim, te një djalë që fitoi Nobelin!
Nga Llakavica në Amerikë!
Kur kanë kaluar disa ditë nga largimi i tij nga kjo botë, veç kontributit shkencor në mjekësi që i dha çmimin Nobel në 1998, janë kujtimet e të afërmve dhe atyre që e njohën, të cilat flasin për Feridin, përtej profesionistit. Flasin për rrënjët e tij shqiptare, për dashurinë që kishte për trevat shqipfolëse dhe veçanërisht Llakavicën e Gostivarit, vendlindja e babait të tij.
Duke dashur të njohim Feridin, përtej nobelistit që tashmë e njeh e gjithë bota, Euronews Albania udhëtoi drejt Llakavicës, një fshat vetëm 8 kilometra nga Gostivari.
Aty gjetëm disa të afërm të tij, të cilët e nisin rrëfimin duke nga treguar vendin ku dikur ngrihej banesa që Xhabir Murad, babai i tij, kishte jetuar deri në moshën 18-vjeçare, kohë kur edhe emigroi në Shtetet e Bashkuar të Amerikës.
“Shpeshherë tha, babai mua ma shpjegonte vendin se si kemi jetuar. Mendjen e kishte gjithmonë këtu. Prandaj kam ardhur në vizitë që ta shoh se ku ka jetuar babai im. Kjo ishte dëshira e tij. Dëshironte që njerëzit këtu të shkollohen, vendi të zhvillohet, këto dëshira i kishte kur erdhi të na vizitojë për herë të parë”, thotë Nasfi Ejupi, familjar i Ferid Muradit.
Ferid Murad lindi në Amerikë në vitin 1936, ndërsa Llakavicën e pa për herë të parë kur kishte mbushur 63 vjeç. Dy nipërit e tij, Fekri dhe Gafurr Xhabiri rrëfejnë takimin e parë me të dhe impresionin që i la njohja me tokën e të parëve.
“Kur erdhi në vizitën e parë ai u habit pasi nuk mendonte se fshati si fshat jemi shkolluar, kemi arritur një jetë mesatare, sepse sipas rrëfimit të babait të tij, ai ka menduar se ky fshat ka qenë i shkretë, i lënë pas dore, dhe se kjo popullatë merren me bujqësi. Por pas viteve ’70-‘80 fillon edhe emigrimi dhe shkollimi dhe pas emigrimit zhvillohet edhe fshati. Ai më së shumti e ka theksuar prejardhjen kombëtare sepse ia ka lënë amanet babai i vet”, tregon Fekri Xhabiri, nip i Ferid Muradit.
Ky njeri, që e bëri krenar vendin e lindjes së babait, Gostivarin e Maqedonisë së Veriut, por edhe mbarë shqiptarinë si nobelisti i dytë shqiptar në botë, nuk harroi asnjëherë rrënjët dhe u sigurua që për to të mësojë edhe familja e tij e ngushtë, që e sillte kohë pas kohe që ta njohë vendin e origjinës.
“Vizita e parë e nobelistit në përgjithësi në trojet shqiptare, në Maqedoni, Gostivar dhe Llakavicë. Këtu kemi disa fotografi ku duket Ferid Muradi, i cili duke parë këto male, i kujtohet babai i tij dhe përlotet. Fotografia e dytë ka të bëjë me bashkëfshatarët ku nobelisti shkon deri tek shtëpia e babait të vet, rrugës deri tek shtëpia. Dhe vizita e tretë ka të bëjë me vizitën e nobelistit tek shtëpia, vendit ku ka qenë shtëpia e babait të tij, me familjarët e afërt. Dukemi tashmë jemi familje më e zgjeruar. Këto janë fotot që kemi nga vizita e parë. Ndërsa në vizitën e dytë ai ka ardhur vetëm për familjarët e tij, enkas për familjarët e vet dhe vizitën e ka bërë te nipi i vet dhe vizita ka dy arsye. Të vizitojë familjarët e vet dhe i interesonte trungu familjar, kushërinjtë e parë, të dytë”, shprehet Xhabiri.
Gafurri, ka qenë dëshmitar i dashurisë së flaktë të Ferid Muratit për kombin, që e kishte reflektuar edhe tek bashkëshortja dhe fëmijët.
“Sipas fotografisë që shihni, i interesonte trungu familjar. Më të afërmit. Kushërinjtë e parë, të dytë. Të gjithë këto biseda janë bërë në shtëpinë e nipit të vet. Me vete e kishte dhëndrin dhe vajzën Merien. Dhëndri dhe vajza nuk kishin fëmijë dhe ata kishin ardhur të adoptonin një fëmijë nga Maqedonia. Adoptuan një vajzë Olivia e cila tani është 23-vjeçare, në Manastir…Unë mendoj se ndikim ka pasur nobelisti, ndërsa tek ai, babai i vet. Sipas informatave që kemi, vajza është fëmijë i refugjatëve të vitit 1999 që kanë ikur nga Kosova. Pra, kemi të bëjmë me vajzë që është nga një familje shqiptare”, tregon ai.
Duke lënë pas Llakavicën, e mbushur me kujtime të lëna nga Ferid Murad, shkojmë në Gostivar, në spital, ku gjejmë kirurgun Ferit Muharremi, një prej nipërve të të ndjerit, i cili ka punuar për disa vite me nobelistin dhe kanë bashkëpunuar duke marrë edhe studentë shqiptarë nga Maqedonia e Veriut në Amerikë për studime shtesë në mjekësi.
“Ai gjithmonë për vendlindjen e tij ka qenë një ambasador, prezantues dhe gjithandej ka dhënë kontributin e vet. Me vetë prezencën e tij, prejardhja prej nga vjen, ka pasur disa vizita në Maqedoninë e Veriut, ka pasur takime me nivel akademik, shkencor, politikanë, dhe te shumica e takimeve kam qenë edhe unë prezent, jo vetëm në Maqedoni, por edhe në Kosovë dhe Shqipëri…”, thotë Ferit Muharremi, nip i Ferid Muradit.
Ai na rrëfen se Murad kishte 4 fëmijë me bashkëshorten e tij amerikane, të cilëve ju trashëgoi dashurinë për vendin e tij.
“Pasardhësit e tij, ka shoqen, 4 vajza dhe një djalë. Vëllezërit e kanë vizituar Maqedoninë e Veriut, vajzat po ashtu, jo të gjitha, djali nuk ka qenë, shoqja ka qenë disa herë, kontaktet janë, megjithatë mungesa e tij është mungesë për të gjithë dhe këtë e them me keqardhje, por kjo është jeta…”, shprehet ai.
Nobelisti ka vizituar tre herë Maqedoninë e Veriut, dhe secila prej vizitave është dokumentuar me fotografi nga familjarët e tij, dhe me të dhëna për dekorimet dhe mirënjohjet që i ka marrë.
Ferid Muradi është shpallur qytetar nderi i Gostivarit, Tetovës. Anëtar nderi i Shoqatës së Mjekëve shqiptarë në Maqedoni. Profesor nderi dhe doktor shkencash i Universitetit shqiptar “Nënë Tereza”, dhe “Universitetit Shtetëror të Tetovës”.
Afro 12 vite më parë, ky spital i përgjithshëm i Gostivarit mori emrin e nobelistit Ferid Muradi. Pavarësisht se ai në mënyrë fizike nuk ishte prezent gjatë inaugurimit, disa vite më parë vendosi që të vijë dhe ta vizitojë këtë spital, dhe u prit me nderimet më të larta.
Një rrugë në komunën me shumicë shqiptare Çair në Shkup, po ashtu mban emrin e tij.
Ferid Murad, po aq sa Gostivarin donte dhe Shqipërinë, të cilën e vizitoi disa herë. Në vizitën e parë në 3 tetor të vitit 1999, ai u takua me presidentin e asaj kohe Rexhep Mejdani, i cili i akordoi titullin Nder i Kombit, ndërsa mori nga rektorati i Universitetit të Tiranës titullin Doktor Honoris Causa.
Ferid Murad u bë pjesë e auditoreve shqiptare me leksionet e tij, sa herë që ai vizitoi Tiranën.
Comments are closed.