Departamenti i Shtetit i Shteteve të Bashkuara të Amerikës ka lëshuar një alarm të fortë dhe një mesazh mjaft të qartë për drejtësinë dhe politikën shqiptare: lufta ndaj korrupsionit kërkon goditje akoma më të forta dhe pranga në nivelet më të larta. Përmes raportit më të fundit të Këshillit Këshillimor për Sigurinë Jashtë Vendit (OSAC), pranë DASH-it, një pjesë të së cilit gazeta “SOT” e publikoi dje, Uashingtoni ka bërë një skaner të hollësishëm të situatës në vend, duke nxjerrë në dritë plagën më të madhe që po gërryen shtetin ligjor: pandëshkueshmërinë e zyrtarëve “VIP”.
Pandëshkueshmëria e zyrtarëve “VIP” dhe goditjet e SPAK
Pavarësisht punës dhe arritjeve që ka shënuar Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) që nga krijimi i saj në vitin 2019, raporti i OSAC nënvizon se rezultatet përsëri nuk janë të mjaftueshme për t’i dhënë fund kulturës së pandëshkueshmërisë. “Pandëshkueshmëria mbetet një problem serioz.
Që nga krijimi i SPAK-ut në vitin 2019, arrestimi dhe ndjekja penale e zyrtarëve që kryejnë abuzime është rritur. Megjithatë, shumë zyrtarë, politikanë, gjyqtarë dhe persona me interesa të fuqishme biznesi vazhdojnë t’i shmangen ndjekjes penale”, thekson raporti. Më tej raporti pranon se krijimi i SPAK-ut ka sjellë një rritje të dukshme të hetimeve dhe ndjekjeve penale për abuzimet në nivele të larta, por skema që ndjekin kasta politike dhe njerëzit e fuqishëm për t’i shpëtuar llogaridhënies mbetet një pengesë e madhe. Uashingtoni kërkon me ngulm që veprimi i drejtësisë të mos ndalet në nivele dytësore, por të godasë direkt kokën e korrupsionit.
Si po shkatërrohet klima e investimeve dhe ekonomia?
Por një nga pikat më kritike të raportit të Departamentit Amerikan të Shtetit (DASH) lidhet me goditjen e rëndë që korrupsioni galopant i bën ekonomisë kombëtare dhe investimeve të huaja. Sipas OSAC, bizneset dhe investitorët e huaj përballen me një ambient mbytës ku mungon konkurrenca e ndershme dhe transparenca. Faktorët kryesorë që po shkatërrojnë klimën e biznesit në Shqipëri përfshijnë:
• Korrupsionin kapilar: I pranishëm në sistemin gjyqësor, qeveri, prokurimet publike (tenderat e parregullt) dhe media.
• Mungesën e transparencës: Procedura të mbyllura dhe mungesa e një konkurrence të hapur e të barabartë.
• Ekonominë informale: Një pjesë e madhe e tregut operon jashtë kuadrit ligjor, duke dëmtuar bizneset e ndershme.
• Zbatimin e dobët të kontratave: Pasiguria juridike i bën investitorët e huaj skeptikë për të sjellë kapitalin e tyre në Shqipëri.
Këta faktorë, sipas SHBA-së, jo vetëm që dekurajojnë investimet e reja të huaja, por edhe dëmtojnë rëndë besimin e sipërmarrjes te institucionet shtetërore.
Pengesat në zbatimin e ligjit dhe hapat e mëtejshëm
Ndërkohë sipas gjetjeve të raportit, korrupsioni vazhdon të jetë një pengesë e madhe edhe për vetë punën e institucioneve ligjzbatuese. OSAC vëren se ekzistojnë pengesa serioze në shkëmbimin e informacionit mes institucioneve shtetërore, koordinim të pamjaftueshëm mes agjencive të ndryshme, si dhe një sistem gjyqësor që vazhdon të jetë ende në proces zhvillimi.
Megjithatë mesazhi përfundimtar i Departamentit të Shtetit është i qartë: lufta kundër korrupsionit nuk ka përfunduar. Ndëshkimi i figurave të larta politike dhe pastrimi i tenderave publikë mbeten kushtet kryesore për të garantuar shtetin ligjor dhe për të kthyer besimin te Shqipëria.
PJESË NGA RAPORTI I DASH
Zbatimi i Ligjit
“Korrupsioni dhe pengesat në ndarjen e informacionit midis agjencive qeveritare, koordinimi i pamjaftueshëm brenda agjencive dhe një sistem gjyqësor ende në zhvillim e sipër vazhdojnë të pengojnë përpjekjet e zbatimit të ligjit në Shqipëri. Struktura Speciale e Shqipërisë Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), e cila u krijua në vitin 2019, ndjek penalisht çështjet që përfshijnë terrorizëm, korrupsion të nivelit të lartë dhe krim të organizuar.
SPAK ndjek penalisht raste komplekse dhe bashkëpunon drejtpërdrejt me subjektet kryesore ndërkombëtare të zbatimit të ligjit dhe prokurorisë. Zyrat e prokurorive të rretheve në të gjithë vendin ndjekin penalisht çështjet e mbetura që nuk bien nën juridiksionin e kufizuar të SPAK. SPAK dhe shërbimet e tjera të zbatimit të ligjit në Shqipëri bashkëpunojnë gjerësisht me INTERPOL-in dhe organe të tjera ndërkombëtare të zbatimit të ligjit.
Përgjigja e Policisë
Policia ka një prani të dukshme në të gjithë Tiranën dhe qytete të tjera më të mëdha të Shqipërisë, megjithëse reagimi i tyre shpesh vonohet për shkak të burimeve dhe fuqisë punëtore të kufizuar. Policia tenton t’u përgjigjet më shpejt raporteve nga anëtarët e bashkësisë ndërkombëtare. Megjithatë, aftësia e zbatimit të ligjit për të mbrojtur dhe ndihmuar udhëtarët është e kufizuar në disa zona, veçanërisht në rajonet e largëta. Korrupsioni dhe mungesa e burimeve brenda policisë paraqesin sfida të vazhdueshme.
Sundimi i Ligjit, Paraburgimi Arbitrar, Ngacmimi Zyrtar, Korrupsioni dhe Transparenca
Departamenti Amerikan i Shtetit nuk ka përfshirë një Tregues “D” të Rrezikut të Paraburgimit të Padrejtë në Njoftimin e Udhëtimit për në Shqipëri. Nëse arrestoheni ose ndaloheni, kërkoni nga policia ose zyrtarët e burgut që të njoftojnë menjëherë Ambasadën Amerikane. Ligji dhe kushtetuta ndalojnë arrestimin dhe ndalimin arbitrar dhe parashikojnë të drejtën e çdo personi për të kundërshtuar ligjshmërinë e arrestimit ose ndalimit të tij ose të saj në gjykatë.
Qeveria shqiptare në përgjithësi i respekton këto ndalime, por ka pasur raste kur policia ka ndaluar persona për t’i marrë në pyetje për periudha të gjata kohore pa i arrestuar zyrtarisht. Shqipëria ka një kuadër të shëndoshë ligjor për të luftuar korrupsionin dhe për të parandaluar konfliktin e interesit të zyrtarëve publikë dhe politikanëve, përfshirë anëtarët e familjeve të tyre. Megjithatë, investitorët e huaj përmendin korrupsionin, përfshirë atë në gjyqësor, qeveri, prokurime publike dhe media, mungesën e transparencës dhe konkurrencës, ekonominë e madhe informale dhe zbatimin e dobët të kontratave si disa nga problemet më të mëdha që pengojnë mjedisin e biznesit në Shqipëri. Pandëshkueshmëria mbetet një problem serioz.
Me krijimin e SPAK-ut në vitin 2019, arrestimi dhe ndjekja penale e zyrtarëve që kryejnë abuzime është rritur, megjithatë shumë zyrtarë, politikanë, gjyqtarë dhe persona me interesa të fuqishme biznesi janë ende në gjendje t’i shmangen ndjekjes penale. Korrupsioni vazhdon të jetë një problem serioz në qendrat e paraburgimit, veçanërisht në lidhje me aksesin në punë dhe programet speciale të lirimit”, thuhet ndër të tjera në raportin e Departamentit Amerikan të Shtetit (DASH).